Bij een vermoeden van overspel, ziekteverzuimfraude of onderhuur is de vraag snel: kan de detective niet gewoon een tracker onder de auto plaatsen, of een camera verstoppen? Het antwoord hangt af van wat er wordt gevolgd, waar het gebeurt en hoe lang. Hieronder leest u de spelregels waaraan een vergunninghoudend recherchebureau zich houdt, en wat er binnen die regels wel allemaal mogelijk is.

Welke regels gelden voor een privédetective?

Een recherchebureau in Nederland heeft een vergunning nodig op grond van de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus (Wpbr). Onderdeel van die regeling is een wettelijke privacygedragscode voor particuliere onderzoeksbureaus (Staatscourant 2022, nr. 5003). Die geldt voor alle bureaus met een vergunning en werkt de AVG uit voor onderzoekswerk. Daarnaast gelden het Wetboek van Strafrecht en het civiele recht.

Drie basisregels staan centraal: een onderzoeksmiddel wordt alleen ingezet na overleg met de opdrachtgever, het doel van het onderzoek moet vooraf duidelijk zijn, en het minst ingrijpende middel gaat voor (proportionaliteit en subsidiariteit). Dat laatste betekent: kan een feit ook worden vastgesteld zonder tracker of verborgen camera, dan moet dat.

Observatie en volgen: wat mag?

Observeren in het openbaar is in beginsel toegestaan: wie zich op straat of in een publieke ruimte bevindt, moet er rekening mee houden dat anderen hem zien. Langdurig en systematisch volgen is slechts onder bijzondere omstandigheden toegestaan. Een detective ziet af van observatie in situaties waarin iemand er aanspraak op mag maken onbevangen zichzelf te zijn, zoals in een woning, hotelkamer, paskamer of toilet. Een telelens of verrekijker is toegestaan, en het rapport beperkt zich tot gedragingen die relevant zijn voor de opdracht.

GPS-tracker: wanneer is dit wel mogelijk?

Een GPS-baken is een toegestaan hulpmiddel, mits het ondersteunend is aan de observatie. Het helpt bijvoorbeeld om te voorkomen dat een detective in het verkeer risico's neemt om iemand niet kwijt te raken. De gedragscode noemt twee situaties waarin het kan: bij bedrijfsvoertuigen en bij privévoertuigen die de onderzochte persoon bedrijfsmatig gebruikt, en dan binnen de tijden die voor de opdracht relevant zijn.

Denk aan onderzoek naar een werknemer die in werktijd iets anders doet, naar oneerlijke concurrentie, of naar misbruik van een leaseauto of bedrijfsbus. Daar is een tracker vaak een effectieve en proportionele aanvulling. Bij persoonlijke eigendommen, zoals de privéauto van een partner, is permanent volgen doorgaans te ingrijpend, omdat het een vrijwel volledig beeld van iemands leven geeft. Ook daar is vaak veel mogelijk met andere middelen, zoals gerichte observatie. We beoordelen dat per zaak.

Verborgen camera: wanneer is dit mogelijk?

Heimelijk filmen met een technisch hulpmiddel is strafbaar als het wederrechtelijk gebeurt (artikel 139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht). Een verborgen camera is daarom een optie bij een zwaarwegende aanleiding, zoals vermoedens van fraude, diefstal of ziekteverzuimmisbruik, en wordt zorgvuldig voorbereid. De gedragscode noemt onder meer:

  • Alleen incidenteel, bij duidelijke aanwijzingen van ernstig onrechtmatig of strafbaar handelen, en alleen als het voor het leveren van bewijs noodzakelijk is.
  • Eerst minder ingrijpende middelen inzetten als die er zijn.
  • Situaties ontzien waarin mensen er aanspraak op maken onbevangen zichzelf te zijn.
  • Zo gericht mogelijk en gedurende een beperkte periode filmen.
  • Misbruik van beelden tegengaan en niet-relevante gegevens vernietigen.

Voorafgaand aan de inzet beoordelen wij samen met u wat de impact op de privacy is: is het nodig, is er een minder ingrijpend alternatief en blijft de inzet beperkt in plaats en tijd? Die afweging leggen we schriftelijk vast in een privacy-effectbeoordeling (DPIA). Volgens de gedragscode is dat de verantwoordelijkheid van de werkgever; wij leveren de inhoudelijke beoordeling en ondersteunen u daarbij. Ook moeten werknemers vooraf in algemene zin zijn geïnformeerd dat heimelijke opnames onder omstandigheden mogelijk zijn. Dat kan met een intern bericht aan het hele personeel (bijvoorbeeld in het personeelshandboek of per mail) waarin staat in welke situaties de werkgever zich voorbehoudt heimelijk te filmen. De gedragscode noemt dit een circulaire. Is dat gebeurd, dan is er volgens de gedragscode geen strafbaar feit omdat aan het kenbaarheidsvereiste is voldaan. Is het niet gebeurd, dan beoordeelt de rechter achteraf of het filmen wederrechtelijk was. De detective vraagt de opdrachtgever daarom uit te zoeken of en hoe dit is gedaan. In een woning is een verborgen camera doorgaans niet te rechtvaardigen, omdat dat de privésfeer raakt waarin mensen onbevangen zichzelf moeten kunnen zijn. Bij bedrijfsonderzoek kan het, onder de voorwaarden hierboven, wel een passend middel zijn. Wij zorgen dat de voorbereiding en de vastlegging op orde zijn: neem contact op voor een vrijblijvende bespreking.

Wat kan wel? Effectief onderzoek binnen de regels

Binnen deze kaders is er veel mogelijk. Een recherchebureau kan personen en situaties in het openbaar observeren en volgen, beelden vastleggen met een camerawagen, mobiele camera's of telelens, en aanvullend digitaal onderzoek doen in openbare bronnen. Een GPS-baken kan bij bedrijfsvoertuigen helpen om iemand niet kwijt te raken. En een verborgen camera is, bij een zwaarwegende aanleiding en als lichtere middelen niet volstaan, onder voorwaarden een optie. In de praktijk levert vaak al een goed gepland, gericht en volledig gedocumenteerd observatieonderzoek het bewijs op dat nodig is, en dat bewijs houdt stand.

Welke combinatie van middelen past, hangt af van uw situatie. Dat bespreken we in een kosteloos en vrijblijvend intakegesprek: wat wilt u weten, wat is daarvoor nodig en wat is binnen de regels mogelijk. Neem contact met ons op en we denken met u mee.

Wat zegt de rechter?

Rechters kijken kritisch naar de intensiteit van een onderzoek. In een alimentatiezaak oordeelde de rechtbank dat duur en frequentie van de observaties, samen met de gedetailleerde rapportage, een niet toelaatbare inbreuk op de persoonlijke levenssfeer vormden, met schadevergoeding als gevolg (ECLI:NL:RBHAA:2009:BJ3060). In een andere zaak was incidenteel observeren vanaf de openbare weg juist geen inbreuk (ECLI:NL:RBZUT:2007:BB1491). Recenter oordeelde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat een onderzoek van een maand naar een zieke werknemer, waarbij ook diens gezin in beeld kwam, ernstig verwijtbaar handelen van de werkgever was, mede door de inbreuk op de privacy (ECLI:NL:GHARL:2024:6463), zoals ook het Advocatenblad beschreef.

Zo krijgt u bewijs dat standhoudt

Het doel van een onderzoek is bewijs waar u iets mee kunt: in een gesprek, een schikking of een procedure. Dat lukt het best met een bureau dat vooraf uitlegt welke middelen het inzet en waarom, het doel van het onderzoek schriftelijk vastlegt en begint met de minst ingrijpende methode. Zo is het bewijs rechtmatig verkregen en moeilijker aan te vallen. Bewijs dat op een onrechtmatige manier is verkregen, bijvoorbeeld met een tracker onder een privéauto, kan in een procedure juist tegen u werken. Meer hierover leest u in ons artikel hoe u een privédetective kiest en op de pagina is het legaal?. Wat wij inzetten, staat bij technologie & uitrusting.

Veelgestelde vragen

Mag een privédetective mijn auto volgen met een GPS-tracker?

Ja, ondersteunend aan observatie en in beginsel bij bedrijfsvoertuigen of privévoertuigen die bedrijfsmatig worden gebruikt. Bij persoonlijke eigendommen is het doorgaans te ingrijpend, maar andere middelen bereiken vaak hetzelfde doel. Wat bij uw zaak past, bespreken we graag met u.

Mag ik zelf een tracker op de auto van mijn partner plaatsen?

Dat raden wij af: als particulier loopt u het risico onrechtmatig te handelen, en het bewijs kan tegen u werken. Wel is er vaak veel mogelijk via een bureau. Neem contact op en we bespreken kosteloos welke rechtmatige mogelijkheden er in uw situatie zijn.

Mag er een tracker onder mijn auto als mijn partner erin rijdt en ik de eigenaar ben?

Meestal niet. Het gaat niet om wie de eigenaar is, maar om wiens bewegingen worden gevolgd. De uitzondering in de gedragscode geldt voor bedrijfsvoertuigen en voor privévoertuigen die de onderzochte persoon bedrijfsmatig gebruikt. Een tracker in een privéauto geeft een volledig beeld van het doen en laten van de bestuurder en raakt diens privéleven, ook als u eigenaar bent. Er zijn vaak andere, rechtmatige middelen waarmee wij hetzelfde doel kunnen bereiken. Neem contact op en we bespreken kosteloos wat in uw situatie mogelijk is. Dit is algemene informatie; laat een concrete situatie door een jurist beoordelen.

Mag een privédetective een verborgen camera in mijn woning plaatsen?

In een woning is dat doorgaans niet te rechtvaardigen. Voor de meeste zaken is dat ook niet nodig: observatie op openbare plaatsen levert vaak voldoende op. Wat in uw zaak het beste werkt, bespreken we graag met u, neem vrijblijvend contact op.

Kan bewijs uit een tracker of verborgen camera in de rechtbank worden gebruikt?

Onrechtmatig verkregen bewijs mag in een civiele procedure worden ingebracht, maar de rechter weegt mee hoe het is verkregen, en het gebruik ervan kan zelf onrechtmatig zijn. Bespreek vooraf met een advocaat welk bewijs u nodig hebt.

Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies. Voor zover wij konden nagaan is de gedragscode uit 2022 de geldende versie; controleer bij een concrete zaak altijd de actuele regels.